2007, Nummer 5

Beleven religie – en in ruimere zin de aandacht voor levensbeschouwing – een revival in het hoger onderwijs? Wat is de betekenis van de hernieuwde aandacht voor het geloof voor de relatie met de wetenschap? In deze uitgave van TH&MA, aan het einde van het jaar 2007, veel stof tot nadenken en reflectie.

Tekort aan professionele leraren bedreigt onderwijskwaliteit en kennissamenleving

Hubert Coonen

Het rapport van de Commissie Leraren, opgesteld onder leiding van Alexander Rinnooy Kan, zet opnieuw het kwalitatieve en kwantitatieve probleem met het leraarschap in Nederland scherp op de kaart. Het is vijf voor twaalf, de handen moeten aan de ploeg anders wordt onze kennissamenleving een fiasco met grote sociale en economische gevolgen. In hoofdlijnen adviseert de commissie dat de opleiding van de leraar beter moet, het salaris omhoog moet als aanvullende scholing, prestaties en complexe werkomstandigheden daar aanleiding toe geven, er meer gezag bij de beroepsgroep van leraren moet worden gelegd en er dringend behoefte is aan een nieuwe balans in de machtsverhouding tussen managers en leraren. Focus dus op de kwaliteit van de leraar zelf, op de beroepsgroep als stimulerende gemeenschap en op de professionele schoolorganisatie die ruimte maakt voor de lerende leraar. Het rapport is duidelijk van toon, bevat in de kern weinig wat we nog niet wisten en roept een beperkt aantal, overigens niet-onbelangrijke en voor een deel nieuwe disputen op zoals bijvoorbeeld het register van leraren, de organisatie van de beroepsgroep, de koppeling van opleiding aan salaris, de certificering van het opleidingsaanbod en de invoering van exameneisen voor lerarenopleidingen. Daar ga ik hier niet verder op in. Ik concentreer me op de vraag welke tradities er onder druk staan en wat er nodig is om tot uitvoering van het advies te komen. Op deze cruciale vragen wordt in het advies niet expliciet ingegaan.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Personeelbeleid

Kennis in context

Henk Borgdorff, AnneLoes van Staa & Johannes van der Vos

Dat het hoger beroepsonderwijs via praktijkgericht onderzoek een belangrijke rol te spelen heeft in de kennissamenleving is niet langer omstreden. Wel bestaat er onduidelijkheid over de aard van de onderzoeksfunctie van de hogescholen. Waar hebben we het precies over als we over onderzoek in het hoger beroepsonderwijs spreken? In dit artikel geven wij ons antwoord op deze vraag.1 Daarmee sluiten we aan bij en bouwen we verder op het eerder in TH&MA verschenen tweeluik van Frans Leijnse, Jacqueline Hulst en Loek Vromans over de veranderende positie van de hogescholen.
We nemen tevens stelling ten opzichte van de opvattingen van de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid met betrekking tot het onderzoek aan de hogescholen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Kennis

Religie in het hoger onderwijs

Duco Adema

Redactioneel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Redactioneel

Wetenschap en religie

Pieter Drenth

Dit themanummer is gewijd aan het onderwerp ‘religie in het hoger onderwijs’. Aangezien aan de universiteiten primair de wetenschap wordt gediend – door onderzoek te verrichten en onderwijs te verzorgen – zou ik mij in dit artikel willen richten op de relatie tussen religie en wetenschap, in de Nederlandse wetenschapsdiscussie veelal ook wel aangeduid met ‘geloof en wetenschap’. Over dit thema is al erg veel gezegd en geschreven, maar het blijft, ook door ontwikkelingen in het denken over geloofsvragen zelf, actueel. Het is zinvol aan deze problematiek van tijd tot tijd hernieuwde aandacht te schenken. Af en toe dwingt ook een externe omstandigheid tot een dergelijke bezinning. Eind 2005 was dat bijvoorbeeld de plotselinge belangstelling voor een ‘intelligent ontwerp’ als alternatief voor de evolutieleer ter verklaring van de verschillen tussen de soorten, en de overweging hieraan in de biologielessen op de middelbare school, naast deze evolutieleer, aandacht te geven. Dit was de aanleiding voor artikelen, ingezonden stukken, een Buitenhof-discussie, en een reeks publiekslezingen van de KNAW. Ik heb de indruk dat een sterke toename van het aantal moslimstudenten, voor wie de discrepantie tussen het (westerse) wetenschappelijke en het islamitische wereldbeeld vaak de nodige cognitieve dissonantie oproept, thans wederom een dergelijke aanleiding is. In dit artikel wil ik trachten mijn persoonlijke visie op dit thema te verhelderen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

De identiteit van een katholieke universiteit

Johan Verstraeten

Een katholieke universiteit is een complexe instelling die gekenmerkt wordt door een spanningsveld tussen twee polen: christelijke identiteit en plicht tot kwalitatieve wetenschapsbeoefening. Enerzijds is zij, ‘een wetenschappelijke instelling waarin grensverleggend onderzoek en kennisoverdracht essentieel en complementair zijn’. Anderzijds is zij ook verbonden met de christelijke denk- en praktijktraditie1 en bezint zij zich op de verhouding tussen geloof en wetenschap. In haar opdrachtverklaring belijdt de KU Leuven dat zij zich ‘in samenwerking met verwante universiteiten bezint over de ethische en religieuze problemen die gesteld worden door de evolutie van wetenschap en technologie en door de veranderingen in het sociale en culturele leven, met speciale aandacht voor de persoonlijke waardigheid van de mens, de bescherming van de zwakken en voor gerechtheid en vrede’. In diezelfde geest definieert zij zich ook als een instelling die een ‘geestesklimaat’ schept ‘dat de menselijke en gelovige ontplooiing van de leden van de universitaire gemeenschap bevordert’.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

Overtuigend anders onderwijs

C.P. Boele

We leven in een tijd van overvloed en snelheid. In de afgelopen vijftig jaar is de welvaart enorm gestegen. Maar is de westerse mens er ook gelukkiger op geworden? Gevoelens van stress, onveiligheid en depressiviteit nemen toe. Bij veel jongeren is er sprake van een chaos op de harde schijf tussen de oren. Meer dan ooit is het noodzakelijk dat scholen zich bezighouden met het geven van structuur en richting. Het woord onderwijzen moet weer eens letterlijk worden genomen: wijzen. Reden voor de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) om in haar onderwijskundige visie de begrippen relatie, inhoud en verantwoordelijkheid tot kernwaarden te verheffen. De CHE ziet de mens in relatie tot God en tot zijn medemens. De Edese hogeschool gaat voor inhoudelijk hoogwaardig kwaliteitsonderwijs en wil studenten leren om hun verantwoordelijkheid te nemen als beroepsprofessional. Op deze wijze geeft de CHE overtuigend anders onderwijs. Een succesformule, zo blijkt uit externe onderzoeken van de Studiekeuzegids Hoger Onderwijs en opinieblad Elsevier en de groeicijfers van de CHE. In dit artikel enkele gedachten die achter de onderwijskundige visie van de CHE liggen.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

Het verschil proef je

Stefan Waanders

Nu religie zich wereldwijd opnieuw aandient, is het van des te groter belang weet te hebben van een traditie van fides et ratio. In deze traditie wordt al eeuwen een gesprek gevoerd dat het weet uit te houden in de spanning van geloven en weten en deze probeert vruchtbaar te maken. In Nederland draagt de Radboudstichting op welhaast unieke wijze bij aan de voortgang van dit gesprek in de wereld van het hoger onderwijs.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

Religiewetenschappen en theologie aan een katholieke universiteit

Wim Weren

In de afgelopen jaren is de academische theologie in Nederland gereorganiseerd. In dit artikel beschrijf ik de recente ontwikkelingen in katholieke kring. De Universiteit van Tilburg (UvT) speelde in dat proces een hoofdrol. Sinds 1 januari 2007 heeft zij een Faculteit Katholieke Theologie (FKT) en een Departement Religiewetenschappen en Theologie (DRT), dat een onderdeel is van een nieuwe Faculteit Geesteswetenschappen. Wat te denken van deze constructie? Hebben we hier te maken met een vreemde boedelscheiding of kunnen we spreken van een nieuwe Tilburgse lente?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

Reflectie over nieuwsgierigheid

Jan H. van Bemmel

Nieuwsgierigheid is kenmerkend voor alle onderzoekers. Daarover gaat het in dit artikel. Voor Plato en velen na hem was verwondering de kern van hun filosofie. Ook voor mij was dit de prikkel voor het onderzoek dat ik mijn hele leven mocht doen. Nieuwsgierigheid in de niet-levende en de levende natuur kan vroeg beginnen. Vóór mijn Delftse studie had de astronomie mijn grote belangstelling en was ik juniorlid van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde.
Ik bouwde met Japanse lenzen een telescoop die tot 80 keer kon vergroten. Na de studie natuurkunde deed ik biomedisch onderzoek, maar mijn liefde voor de astronomie bleef; vandaar zo dadelijk mijn eerste voorbeeld. Daarna kies ik een voorbeeld uit het gebied waarin ik promoveerde: de perinatale geneeskunde. Ik meen dat beide onderwerpen representatief zijn voor een nieuwsgierige zoektocht. Ik zal mijn artikel illustreren met citaten, voor het merendeel afkomstig van Albert Einstein. Ook hij was uiterst nieuwsgierig van aard en wilde zijn vingers zien te krijgen achter de fundamentele verschijnselen in de micro- en de macrocosmos. Hij stelde zich naast de vraag over het ‘hoe’ ook de vraag naar het ‘waarom’ en ‘waartoe’. Die vragen zal ik ook stellen in mijn terugblik aan het eind van dit artikel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Religie

Zingeving en humanisering wetenschappelijke doordacht

Hans Alma

Aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) in Utrecht wordt wetenschappelijk onderzoek en onderwijs ontwikkeld en uitgevoerd op het gebied van de humanistiek. Dit artikel gaat in op het eigene van de humanistiek. De twee grondbegrippen van deze menswetenschap, zingeving en humanisering, worden uitgewerkt en in relatie gebracht tot het humanisme als levensbeschouwing. Voorts wordt aandacht besteed aan het belang van de humanistiek voor de hedendaagse samenleving.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden:

De noodzaak van onderwijs en de rol van de Islamitische Universiteit Rotterdam (IUR)

Ahmed Akgunduz

Kennis is op te delen in drie types: informatie (in tegenstelling tot de onwetendheid), natuurwetten en kennis door het vermoeden. De eerst twee types van kennis worden als nuttig beschouwd en de verwerving ervan is verplicht gesteld. Het derde type verwijst naar kennis die opgedaan wordt door gissing en vermoeden, of die door twijfel wordt vergezeld. Deze nemen wij later in overweging, omdat het vermoeden of twijfel essentieel zijn voor kennis als middel, maar niet voor kennis als doel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden:

Terug van weggeweest

Sijbolt Noorda

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column

Analyse & Commentaar

Peter Kwikkers

De vergrotende trap van ‘rechtsstaat’ is ‘rechtswereld’. De maatschappij wordt in versnellend tempo internationaler en vertoont steeds ingewikkel- der systemen, structuren en ‘gedragingen’. Het is de cruciale overheids- taak om die te begrijpen en daarop te anticiperen en om in die wereld een weg vinden. Dit is moeilijk en wordt steeds moeilijker. De Rechtswereld raakt – jammer voor ambtenarenhaters – met minder ambtenaren uit zicht. Het is dan ook belangrijk om door te denken over de ambtenaar als beheerder van het recht, met name het overheidsrecht: de rechtsregels die uitgaan van de overheid en waarbij een overheid actor is1. De conclusie is onontkoombaar: Nederland kan niet met minder ambtenaren. We hebben juist veel verstandige, ervaren en goed opgeleide ambtenaren nodig die zich met stevigheid kunnen handhaven naast, soms tegenover, politici
die weleens tegengas behoeven om binnen de marges van recht en wijs beleid te blijven. Politici en ambtenaren kennen elkaars diepste geheimen en dat geeft weleens gedonder, maar zij zijn tot elkaar veroordeeld.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Analyse en Commentaar

Personen & Instellingen

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Personen en Instellingen

Verkiezingen

Leo Goedegebuure

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column