2009, Nummer 4

Waarvoor staan de leiders in het hoger onderwijs? Na vele jaren de nadruk te hebben gelegd op bedrijfsvoering en presentatie naar buiten, vraagt leiderschap van hogescholen en universiteiten vandaag de dag vooral om verbinding met docenten en onderzoekers, en nog meer om het geven van vertrouwen aan de professionals. In deze uitgave van TH&MA ervaringen en oordelen over de waarden van leiderschap.

Professional in the lead, ook in het hbo

Hans van Hout, Rien de Vos, Raoul Engelbert & Wilma Scholte Op Reimer

De ontwikkeling van het lectoraat in het Nederlandse Hoger Beroeps Onderwijs (hbo) is niet vanaf het begin een succesverhaal geweest. Niet alle hogescholen waren er in 2001 als de kippen bij om lectoren aan te stellen. Dit had enerzijds te maken met de tijdelijke financiering, zoals die in het convenant van het ministerie van OCW en HBO-Raad was geregeld. Maar daarnaast had men ook geen duidelijk beeld van wat de lectoren zouden moeten doen en wat hun competenties zouden (moeten) zijn. Vraag was ook of er voldoende animo zou zijn bij geschikte kandidaten om op tijdelijke basis in een beperkte setting aan de slag te gaan. Vervolgens was niet voor iedere instelling duidelijk hoe lectoren in de organisatie ingepast zouden moeten worden. Inmiddels zijn we acht jaar en drie evaluatiestudies verder, zijn er meer dan 350 lectoren en kenniskringen aan de slag, is de tijdelijke financiering eerst omgezet in een structurele financiering en inmiddels vaak onderdeel van de normale bekostiging van de instellingen. De speciale selectiecommissie voor het lectoraat, het bestuur van de Stichting Kennisontwikkeling HBO, is opgeheven, of beter gezegd aan een nieuwe taak geholpen, namelijk het beoordelen van onderzoeksvragen vanuit het hbo voor RAAK-PRO, een soort tweede geldstroom voor praktijkgericht onderzoek. Kortom, een succesverhaal. Vraag blijft of de oorspronkelijke doelen wel zijn gerealiseerd en of de positie van de lectoren adequaat is. In dit artikel pleiten wij voor een positie van de lector in het hart van de onderwijsorganisatie, gebaseerd op het principe van de ‘professional in the lead’. We beschrijven tevens de ervaringen die hiermee zijn opgedaan binnen het domein Gezondheid van de Hogeschool van Amsterdam.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Lectoraat | Leiderschap

Een ISO-gecertificeerd kwaliteitssysteem als brug tussen beleid en realisatie

Paul Garre

De HUB heeft in 1994 gekozen voor de stapsgewijze invoering van een ISO-gecertificeerd kwaliteitssysteem in de ondersteunende diensten en het onderwijs. De kwaliteitsborging omvat zowel de beleidsvorming als de onderwijsontwikkeling en -uitvoering. Na een implementatietraject van vijftien jaar, in een woelige periode van fusie, herstructurering en associatievorming, flexibilisering en academisering, staan de meeste prestatie- en tevredenheidsindicatoren van de hogeschool-universiteit op groen. Dit artikel probeert te duiden welke factoren in grote mate hebben bijgedragen tot het omzetten van vrome beleidsintenties in harde realisaties. De aandacht gaat vanzelfsprekend ook uit naar de opportuniteiten ter verbetering die zich nog aandienen, meer bepaald wat betreft de beleidsaanpak van het kwaliteitsteam. Daarbij worden lessen getrokken uit het kwaliteitscultuuronderzoek dat sedert enkele jaren loopt aan de HUB en dat het meer technische kwaliteitsbeleid van de instelling flankeert.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Kwaliteit

Waarden van leiderschap in het hoger onderwijs

Duco Adema

Redactioneel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Redactioneel

‘Er liggen hier geweldig veel opportuniteiten’

Dirk Coenjaerts, Serge Simon en Ton van Weel

Acting dean Philippe Naert (UAMS) aan het woord over leiderschap, management en governance in het hoger onderwijs – en nog veel meer.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Stoppen met Leiden

Thieu Besselink

U kent vast tientallen eigenschappen van leiderschap. De kranten en tijdschriften staan vol van lijstjes met goede eigenschappen van goede leiders. De grap is natuurlijk dat we ze toch blijven lezen om er vervolgens achter te komen dat we er op geen enkele manier betere leiders van geworden zijn. Misschien komt het inzicht bij het volgende boek over leiderschap.... Die honger naar informatie over leiderschap is nieuw, net zo nieuw als het uiteenvallen van bestaande structuren waarlangs de rol van het leiderschap altijd helder was. Niet alleen hebben complexiteit, veranderlijkheid, en mobiliteit de fysieke wereld steeds moeilijker bestuurbaar gemaakt, maar sociale en sociaalpsychologische structuren stichten ook chaos in onze psyche. Universiteiten en hogescholen, net als bedrijven en overheden, zijn top-down steeds moeilijker te beheersen, terwijl op het zelfde moment de status van een hongeronderwijsbestuurder niet meer vanzelfsprekend is. Welke rol heeft hij of zij te vervullen? Op welke manier moet hij zich verhouden naar de mensen in de organisatie? Hoe krijgt hij hen in beweging? En is dat morgen nog wel hetzelfde?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Leiderschap in de academie

Philip Eijlander

De redactie van TH&MA vroeg mij om een bijdrage voor dit nummer over de waarden van leiderschap in het hoger onderwijs te schrijven. Gevraagd werd om dit te doen vanuit mijn ervaring als rector magnificus van de Universiteit van Tilburg en als voormalig decaan van de Tilburgse Rechtenfaculteit1. Ik heb niet lang geaarzeld om positief te reageren op dit verzoek. Het thema leiderschap in het hoger onderwijs, en overigens ook in andere (semi-) publieke instellingen, is relevant en actueel. Ik onderken diverse vragen. Moeten academische leiders managers zijn of worden? Wat betekent eigenlijk leiderschap in de Academie precies? Hoe is de relatie tussen leiderschap en professie in het hoger onderwijs? Is leiderschap in de academie een last of een lust?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Leiderschap en management in het hoger onderwijs in Vlaanderen

Serge Simon en Veerle Bogaert

Hogescholen en universiteiten in Vlaanderen vertonen, ondanks hun complementariteit, toch een belangrijke overlap in hun missie. Zij bevinden zich in een gelijkaardige regelgevende context en bieden deels concurrentiële opleidingen aan. Je zou verwachten dat wat de gehanteerde aanpak betreft op het vlak van leiderschap en management deze instellingen dan ook erg op elkaar lijken. Toch is dat niet per definitie zo; er zijn verschillen vast te stellen. We inventariseren een enkele typische kenmerken van de toepassing van leiderschap en management in de verschillende soorten instellingen aan de hand van twee casussen, namelijk de Universiteit Antwerpen (UA) en de Karel De Grote Hogeschool (KdG). Daarnaast proberen we deze te kaderen in de specifieke organisatorische, bestuurlijke of maatschappelijke context waarbinnen de instelling zich positioneert.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Meer dan ‘leidelijk’ toezien?

Frank van der Duyn Schouten

Het leveren van een bijdrage aan dit TH&MA-nummer over ‘Leiderschap en management in het hoger onderwijs’ is een hachelijke zaak. Over leiden, leiderschap en leiderschapsstijlen zijn immers al zoveel zinnige dingen geschreven dat het niet meevalt om daar nog veel aan toe te voegen. En herhalen van wat anderen hierover te berde hebben gebracht, zou een schromelijke onderschatting van de TH&MA-lezer zijn, die immers de moderne zoektechnologie wel weet te benutten. Desondanks ben ik op het verzoek van de redactie ingegaan, omdat ik ook niet de indruk wil wekken na een bijna tienjarig rectoraat van een Nederlandse universiteit helemaal niets te hebben bijgeleerd.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Onderwijskundig leiderschap (stimu)leren

Hetty Grunefeld en Theo Wubbels

De oproep van het College van Bestuur aan decanen van de Universiteit Utecht om deelnemers voor de leergang onderwijskundig leiderschap 2009-2010 aan te melden begint als volgt: ‘Continu veranderen is kenmerkend voor het universitair docentschap. De eisen die wetenschap en maatschappij stellen aan universitaire docenten zijn steeds aan verandering onderhevig. Dit betreft zowel vakinhoudelijke als didactische en onderwijskundige aspecten. Wat studenten van hun docenten verwachten verandert, mede onder invloed van wijzigingen in het universitaire curriculum en de invoering van bachelor- en masteropleidingen. Studenten zijn veeleisender en, in sommige opzichten, kritischer geworden, hebben andere studiegewoonten en komen met andere ervaringen vanuit het VWO de universiteit binnen. Het curriculum gaat meer aandacht besteden aan academische vorming in relatie tot disciplinaire vorming, de mogelijkheden van het gebruik van ICT nemen in hoog tempo toe. Dit alles vergt van docenten en docent/onderzoekers gedegen inzicht in de processen van ‘teaching’ (het aandeel van de docent) en ‘learning’ (het leren door studenten) en de relatie daartussen. De permanente ontwikkeling van onderwijs en docentschap versterkt de behoefte aan onderwijskundig leiderschap. De Universiteit Utrecht wil in het omgaan met dergelijke veranderingen internationaal in de voorhoede verkeren en investeert daarom in de voortgaande professionalisering van het universitair docentschap.’

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Leiderschap

Bologna 2009: we reizen om te leren

Alain Verschoren

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column

Het Vlaams hogeronderwijsbeleid

Walter Nonneman

Het Vlaams hogeronderwijslandschap is sinds de devolutie van 1989 drastisch veranderd.1 Vanaf de start is onder het motto ‘wat we zelf doen, doen we beter’ (sic) duchtig gereguleerd – deels uit noodzaak, deels uit regeldrift. Nadat de federale wetgeving op het hoger onderwijs meer dan twee decennia stabiel was, is er sinds de hogeronderwijsbevoegd- heid in handen kwam van de Vlaamse Gemeenschap nauwelijks een jaar geweest zonder decreet of reparatiedecreet.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

Boeken & Bladen

Philippe Van Hecke

Grootmeester in leiderschap. Door Marc Buelens en Katleen De Stobbeleir (2009).

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Boeken en Bladen

Boeken & Bladen

Noël Vercruysse

European higher education area: perspectives on a moving target. Door Barbara Kehm, Jeroen Huisman & Bjorn Stensaker (Eds.) (2009).

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Boeken en Bladen

Excellentie

Frans de Vijlder

Ambitieuze studiecultuur. Excellentie in de bachelorfase bevorderen

Trefwoorden: Excellentie

Personen & Instellingen

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Personen en Instellingen

Birnbaum in Utrecht

Sijbolt Noorda

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column