2009, Nummer 3

25 jaar geleden was Nederland voortvarend met hervormingen in het hoger onderwijs. Zozeer zelfs dat het internationaal bekend werd als ‘gidsland’ op het gebied van sturing van het hoger onderwijs. Ook in Vlaanderen keken sommigen met een zekere afgunst naar het ‘Dutch model’. Wat is er na 25 jaar bereikt en welke veranderingen zijn van doorslaggevende invloed geweest? In deze uitgave van TH&MA enkele hoofdrolspelers aan het woord.

Zeven mythen in de bibliometrie

Wolfgang Glänzel

In dit artikel worden zeven mythen met een cognitieve en methodologische achtergrond op hun geldigheid onderzocht. Alhoewel er in mythen over bibliometrie altijd wel een kern van waarheid steekt, wordt de algemeenheid van hun beweringen ontkracht door methodologische studies aan te halen en naar typische tegenvoorbeelden te verwijzen. We tonen aan waar de logische fout ligt in de gevolgtrekking die op basis van de realiteit achter de mythen wordt gemaakt en tot onjuiste veralgemeniseringen leidt.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Geen

De invloed van compensatie op studie-uitval en doorstroom

Ivo Arnold en Wouter van den Brink

Dit artikel beschrijft de eerste resultaten van de invoering van compensatorische toetsing in het bacheloronderwijs aan de Erasmus School of Economics. De effecten van compensatorische toetsing op het numeriek rendement zijn gemengd. Er is geen effect op de studie-uitval in het eerste jaar, gemeten op basis van het aantal eerstejaarsstudenten dat een negatief bindend studieadvies ontvangt, maar wel op de vermindering van de studielast van doorstromende studenten. Compensabele credits komen overwegend terecht bij studenten die ook zonder compensatie een voorlopig positief advies zouden hebben ontvangen. De herkansingslast wordt voor hen echter substantieel gereduceerd. Compensatorische toetsing lijkt daarmee een effectief instrument om de studievertraging van de doorstromers te reduceren, maar niet om de studie-uitval in het eerste bachelorjaar aan te pakken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Studentenbeleid

25 jaar hogeronderwijspolitiek en verder

Frans de Vijlder en Duco Adema

Redactioneel.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Redactioneel

Een berustende blik op HOAK achteraf

Roel in ’t Veld

De beleidsnota HOAK (Hoger Onderwijs: Autonomie en Kwaliteit) werd in 1985 een begrip. Het stond voor een visie op een nieuwe verhouding tussen staat en hoger onderwijs. De overheid ging minder op details sturen en vooral op output. Het eigenmeesterschap van de instellingen nam aanzienlijk toe. Een nieuwe inspectie wijdde zich aan metakwaliteitszorg, terwijl de instellingen zelf de verantwoordelijkheid aanvaardden voor het stelsel van kwaliteitszorg. Het geïntegreerd plan, het HOOP (Hoger Onderwijs en OnderzoekPlan), formuleerde de uitgangspunten van de overheid voor toekomstig beleid. Een nieuwe wet verving de uiteenlopende voorafgaande wetten van uiteenlopende snit. In de dissertatie van Miriam Lips, ‘Autonomie in kwaliteit’1, kan men de geschiedenis van de totstandkoming van de nota nalezen. Er was sprake van een constructief overleg- en besluitvormingsklimaat.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

De tien zegeningen van bama

Hans P.M. Adriaansens

Er gebeurt weleens iets goeds in het hoger onderwijs. De ondertekening van het Bologna-akkoord in juni 1999 en de daarin overeengekomen introductie van bama zijn daar voorbeelden van. Met de introductie van bama is in de jaren daarna geleidelijk een begin gemaakt. De ontwikkeling ging langzaam en is bovendien nog zeker niet voltooid, ook al omdat verbetering van het hoger onderwijs niet noodzakelijk parallel loopt aan de gevestigde persoonlijke en institutionele belangen. Vandaar dat het goed is om de zegeningen van bama nog eens op een rijtje te zetten. Ik tel er tien.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: BAMA | Onderwijsvernieuwing

Het Vlaams hoger onderwijs: reeds veel gerealiseerd maar nog talrijke uitdagingen

Marc Luwel

Het hoger onderwijs krijgt in Europa maar ook daarbuiten een steeds complexere taak en moet naast zijn traditionele taken enerzijds steeds directer bijdragen tot het in stand houden en het verbeteren van de competitiviteit van de economie en anderzijds tot het versterken van de maatschappelijke cohesie. Van de hogeronderwijsinstellingen en het onderzoek dat er verricht wordt, verwacht de samenleving immers antwoorden op nieuwe uitdagingen als duurzaamheid, vergrijzing, maatschappelijke uitsluiting en etnische spanningen op lokaal en mondiaal niveau.1
Ook het Vlaams hoger onderwijs heeft de voorbije vijfentwintig jaar een gedaanteverandering ondergaan, maar omdat universiteiten en hogescholen hun centrale rol in de kennissamenleving verder kunnen uitbouwen, moeten enkele knopen snel worden doorgehakt. In het kader van deze bijdrage is het onmogelijk om een volledig beeld te schetsen van de ontwikkelingen van het Vlaams hoger onderwijs en van de uitdagingen die wachten. Slechts enkele van de – volgens de auteur – meest markante ontwikkelingen worden kort besproken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

Excelleren in tweedracht

Frans Leijnse

In de afgelopen vijfentwintig jaar is er in het Nederlandse hoger onderwijs een revolutionaire ontwikkeling op gang gekomen die een einde zal maken aan de strikte binariteit van het stelsel zoals wij die kennen. Die ontwikkeling heeft minder te maken met veranderingen in het onderwijs, als wel met de professionalisering van onderzoek en kennisproductie. Op dit terrein hebben eerst de universiteiten, maar nu in hoog tempo ook de hogescholen zeer forse stappen voorwaarts gemaakt. Onvermijdelijk zullen hierdoor ook de diversiteit en kwaliteit van opleidingen in positieve zin worden beïnvloed. Dichotome categoriseringen raken daarbij steeds meer achterhaald en worden vervangen door genuanceerder classificaties. De kennissamenleving bevrijdt het hoger onderwijs langzaam uit zijn zelfgekozen keurslijf en bedient zich daarbij vaak van Europese interventies. Op weg naar de wereldtop is ons land tot op heden meer volgend dan leidend gebleken.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

In vijfentwintig jaar naar volwassenheid!

C.A.M. Mouwen

De kiem van de meeste huidige grote hogescholen is dikwijls lang geleden gelegd in relatief kleine instellingen met namen als: kweekschool, conservatorium, hogere technische school, kunstacademie, hogere zeevaartschool... enzovoort. Deze instellingen hadden meestal een lange en goede traditie in het verzorgen van gedegen hogerberoepsonderwijs. Hun goede relatie met de corresponderende beroepsvelden was daarbij essentieel. Door de fusies in de tweede helft van de jaren tachtig van de vorige eeuw is een enorme schaalvergroting opgetreden en heeft in het voetspoor daarvan een flinke professionaliseringsslag plaatsgevonden. Hierdoor is in feite een nieuw stelsel van beroepsgericht hoger onderwijs ontstaan: modern, grootschalig en institutioneel voldoende sterk om de uitdagingen van de moderne tijd aan te kunnen. Maar dat is niet vanzelf gegaan. Een persoonlijke terugblik.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden:

De toekomst van het hoger onderwijs in Nederland

Alexander Rinnooy Kan

Veel van de vragen die nu in het onderwijs spelen, waren twintig jaar geleden al aan de horizon zichtbaar of stonden al in het centrum van de aandacht. Het is verstandig om met een zekere regelmaat te kijken wat er bereikt is en wat er nog te doen is de komende jaren. Het ontbreekt ons ook niet aan ambities: de Lissabonstrategie, de Kennisinvesterings- agenda en de Strategische agenda voor het hoger onderwijs zijn voorbeelden. Binnenkort loopt de eerste ronde ten einde. De resultaten zijn bemoedigend, zelfs positiever dan wat er destijds werd verwacht. Dat geeft goede hoop voor wat er in de tweede ronde voor elkaar gekregen kan worden. Die goede voornemens moeten vooral worden vastgehouden. Ook in relatie met de huidige ontwikkelingen als de financiële crisis zijn de ambities voor het hoger onderwijs misschien urgenter dan ooit tevoren.1

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

De digitale leer- en werkomgeving: een onderwerp met een toekomstvisie!

Petra Boezerooy & Jocelyn Manderveld

In 2008 heeft SURFfoundation in samenwerking met Nederlandse hogeronderwijsinstellingen vier toekomstscenario’s over de digitale leer- en werkomgeving 2020 ontwikkeld. Het assenstelsel van de vier scenario’s wordt gevormd door de dimensies: ‘instellings- versus gebruikersgestuurd curriculum’ en ‘instellings- versus gebruikersgestuurde digitale leer- en werkomgeving’. De scenario’s geven elk een beeld van het hoger onderwijs en de samenleving in 2020.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Onderwijsvernieuwing

Rankings: uitgerangeerd?

Alain Verschoren

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column

Een pragmatisch valorisatiemodel

Mirjam Leloux, Mirjam Leloux & Peter van der Sijde

In dit artikel introduceren wij een pragmatisch valorisatiemodel voor universiteiten. We gaan hierbij in op de stappen binnen het valorisatieproces. Vervolgens beschrijven wij in een casestudy hoe dit valorisatiemodel binnen de Universiteit en het Universitair Medisch Centrum van Groningen vorm heeft gekregen. De rol die verschillende partijen in dit valorisatiemodel spelen, wordt ook weergegeven. Beschreven wordt hoe omgegaan wordt met het intellectueel eigendom, hoe dit wordt beheerd en hoe besluitvorming plaatsvindt. Ten slotte wordt aangegeven hoe de verschillende stappen in het proces in Groningen worden doorlopen en gefinancierd.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Valorisatie

Vijfentwintig jaar later

Sijbolt Noorda

Column.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Column

Analyse & Commentaar

Ton van Weel

Op 28 en 29 april 2009 kwamen de ministers bevoegd voor hoger onderwijs uit 46 landen bijeen in Leuven en Louvain-la-Neuve voor de vijfde opvolgingsconferentie van het Bolognaproces. Tien jaar na dato – de aanvankelijke einddatum – zijn de gemaakte engagementen hernieuwd en is een nieuwe beleidsagenda voor het komende decennium afgesproken. De Leuvenverklaring tracht een nieuwe glans te geven aan het Bolognagebeuren door het technische karakter van de voorgaande communiqués te overstijgen en het proces een inhoudelijke en stra- tegische doelstelling mee te geven. Wat hebben de ministers besloten?

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Analyse en Commentaar

Excellentie

Toon Boon

Erasmus Mundus Master of Nanoscience and Nanotechnology.

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Excellentie

Analyse & Commentaar

Peter Dudok van Heel en Paul Vergeer

De auteurs zijn als organisatieadviseur regelmatig betrokken bij bestu- ringsvraagstukken en kijken terug op hun ervaringen bij universiteiten in de afgelopen jaren. Ze zien een grote verscheidenheid aan organisa- torische modellen, analyseren de oorzaak

Trefwoorden: Analyse en Commentaar

Boeken & Bladen

Ton van Weel

Rethinking the University after Bologna. New Concepts and Practices beyond Tradition and the Market.
Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (Eds.) (2009)

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Boeken en Bladen

Personen & Instellingen

Download PDF
(Voor deze download moet u inloggen. LOGIN)

Trefwoorden: Personen en Instellingen